Bez żywienia nie ma leczenia. A niedożywienie dotyczy aż 1/3 pacjentów przyjmowanych do szpitala!

Niedożywienie nie dotyczy wyłącznie osób wychudzonych czy skrajnie chorych. Może rozwijać się także u pacjentów, których waga nie budzi podejrzeń – i to właśnie czyni je tak groźnym. Zdarza się, że organizm stopniowo słabnie, mimo że pacjent „wygląda normalnie”. A konsekwencje niedożywienia są bardzo poważne: od częstszych powikłań (1), przez większe ryzyko zakażeń, aż po zmniejszenie tolerancji terapii, a co za tym idzie jej wydłużenie czy przerwanie.

Anna Sobolewska-Wawro, dietetyk kliniczny współpracujący z Fundacją Nutricia wyjaśnia, jak rozpoznać niedożywienie? Czyja to odpowiedzialność? Co powinno zaniepokoić pacjenta czy opiekuna? A przede wszystkim, dlaczego żywienie powinno być traktowane z taką samą uwagą co leki czy zabiegi?

Odżywienie a operacja i rekonwalescencja

Większość z nas prędzej czy później trafi do szpitala – każdego roku hospitalizowanych jest ponad 6 milionów Polaków. Co dziesiąta osoba w wieku 45–65 lat i co piąta po 65. roku życia była w szpitalu w ostatnim roku (2). A warto wiedzieć, że aż 1 na 3 pacjentów trafia tam już w stanie niedożywienia.
Co więcej, u kolejnych 20–30% pacjentów stan odżywienia pogarsza się w trakcie leczenia. To może prowadzić do dłuższego pobytu w szpitalu, większego ryzyka powikłań i ogólnego osłabienia organizmu (3). Nic dziwnego, że aż co piąta osoba po wypisie wraca do szpitala w ciągu 30 dni (4). W tym kontekście coraz częściej mówi się o prehabilitacji, odpowiednim przygotowaniu pacjenta jeszcze przed leczeniem. To m.in. wsparcie żywieniowe, aktywność fizyczna czy elementy wsparcia psychologicznego. Prehabilitacja pomaga nie tylko lepiej przygotować się do leczenia, ale również minimalizuje ryzyko powikłań i skraca czas powrotu do sprawności po hospitalizacji.
Jak mówi ekspertka Fundacji Nutricia, dietetyk kliniczny Anna Sobolewska-Wawro: pacjenci, którzy opuszczają szpital często doświadczają tzw. syndromu poszpitalnego - zmagają się z osłabieniem, utratą masy mięśniowej, pojawiają się dodatkowe dolegliwości. Dlatego tak ważne jest, by odżywić organizm, szczególnie w czasie choroby, czyli by otrzymywał odpowiednią ilość i jakość składników odżywczych. Odpowiednie wsparcie żywieniowe może wspomagać proces leczenia, poprawiać tolerancję terapii i wspierać codzienne funkcjonowanie pacjenta.

Jak rozpoznać niedożywienie i co może je powodować?

Stan odżywienia pacjenta oceniany jest przez lekarza przy przyjęciu do szpitala, ale opiekun także ma swoją rolę w rozpoznaniu pierwszych objawów niedożywienia. Zwłaszcza, że może się ono rozwijać niepostrzeżenie. Sygnały ostrzegawcze to m.in.: utrata masy ciała, zmniejszony apetyt, osłabienie, łatwe męczenie się, apatia, a nawet zmiany zachowania. Warto zwrócić uwagę także na trudności z przeżuwaniem i połykaniem, które ograniczają ilość i jakość przyjmowanego pokarmu. Szczególnie narażone na niedożywienie są osoby starsze, pacjenci przewlekle chorzy, osoby po hospitalizacji oraz pacjenci onkologiczni. U tych osób nawet niewielki deficyt żywieniowy może pogłębiać osłabienie i zwiększać ryzyko powikłań.

Rola diety i wsparcia żywieniowego

Aż 58% opiekunów deklaruje przygotowywanie posiłków dla bliskich chorych i dbanie o to, by były konsumowane (5). Wśród wyzwań wymieniają: wybieranie odpowiedniej żywności, dostosowanej do stanu chorego i jego możliwości, pewność co do wartości odżywczych diety, radzenie sobie z brakiem apetytu. Badania pokazują, że aż 93% opiekunów obawia się spadku masy ciała i osłabienia mięśni u swoich bliskich. W przypadku problemów z odżywianiem, lekarz może zalecić żywienie medyczne. To specjalnie opracowane produkty, które dostarczają wszystkich niezbędnych składników odżywczych w skoncentrowanej formie.

– Tego rodzaju wsparcie żywieniowe może – i warto, aby było – wdrażane już od momentu diagnozy, np. przed planowaną operacją. Preparat odżywczy z wysoką zawartością białka będzie m.in. wspomagał gojenie ran pooperacyjnych. Zaleca się stosowanie wsparcia żywieniowego codziennie – w takiej ilości i na tak długo jak pacjent tego potrzebuje, przez minimum 14 dni a najlepiej przez cały czas leczenia i rekonwalescencji. Jeden preparat to około 18 g białka i cały zestaw witamin i składników mineralnych w małej objętości – 125 ml – komentuje Anna Sobolewska-Wawro, dietetyk kliniczny współpracujący z Fundacją Nutricia.
Najczęściej obserwowane przez opiekunów korzyści wynikających ze stosowania żywienia medycznego, to m.in. poprawa masy ciała (34%), wzrost siły (33%) i lepsze samopoczucie chorego (32%) – a także realne ułatwienie opieki codziennej dla rodzin (6).

(1) Fukuda Y., l. Prevalence of malnutrition among gastric cancer patients undergoing gastrectomy and optimal preoperative nutritional support for preventing surgical site infections. Ann Surg Oncol 2015; 22(3):778-785.
(2) Główny Urząd Statystyczny, Zdrowie i ochrona zdrowia w 2023 r. Analizy statystyczne
(3) Planas M. et al. Prevalence of hospital malnutrition in cancer patients: a sub-analysis of the PREDyCES study. Support Care Cancer 2016; 24(1):429–435.
(4) Raport Żywienie pacjentów w szpitalach: Lata: 2015-2018. Najwyższa Izba Kontroli. Warszawa, 2018; 6. Sobotka L., Podstawy żywienia klinicznego: Scientifica, 2013
(5) Badanie: Ipsos Public Affairs France, Caregivers survey: Global Report – October 2024, Danone / Ipsos, Paryż 2024.
(6) SW Research, Opiekunowie i osoby bliskie chorych. Raport badawczy zrealizowany 4.04–17.04.2025 r. na zlecenie Fundacji Nutricia, Warszawa 2025.

Kampania edukacyjna „Żywienie medyczne – Twoje posiłki w walce z chorobą” ma na celu budowanie świadomości na temat żywienia medycznego jako integralnego elementu opieki zdrowotnej oraz wsparcie pacjentów i ich opiekunów w procesie leczenia. Od pierwszej edycji zrealizowanej w 2016 działania obejmowały edukację na temat wsparcia żywieniowego w chorobie nowotworowej. W kolejnych latach kampania została poszerzona o aktywności dedykowane neurologii, a także dotyczące żywienia dojelitowego przez specjalny dostęp do przewodu pokarmowego (bezpośrednio do żołądka lub jelita) z uwzględnieniem różnych jednostek chorobowych, w których jest ono stosowane. Inicjatywa została powołana w 2016 roku przez firmę Nutricia. Od V edycji realizowana jest przez Fundację Nutricia. Kampanię od początku powstania wspiera wiele towarzystw naukowych i organizacji pacjentów. www.zywieniemedyczne.pl 
Fundacja Nutricia została powołana w 1996 r. przez firmę Nutricia Polska Sp. z o.o. Od początku swojej działalności Fundacja podnosi świadomość na temat roli żywienia, początkowo angażując się m.in. w edukację żywieniową w okresie 1000 pierwszych dni życia dziecka. Od 2019 r. misją Fundacji Nutricia jest edukacja o roli żywienia na różnych etapach życia człowieka. Swoje działania Fundacja kieruje do dzieci i rodziców, pacjentów oraz ich bliskich, przedstawicieli środowiska medycznego, instytucji publicznych i organizacji pozarządowych. Fundacja prowadzi ogólnopolskie programy edukacyjne, takie jak: „1000 pierwszych dni dla zdrowia” czy kampania „Żywienie medyczne – Twoje posiłki w walce z chorobą”. Realizuje także ogólnopolski konkurs grantowy, finansując prowadzenie badań naukowych z zakresu żywienia człowieka. Jest również inicjatorem i koordynatorem programu: „Kierunek – żywienie medyczne” adresowanego do przyszłych pracowników ochrony zdrowia www.fundacjanutricia.pl

/źródło - /